به گزارش کردپرس، با وجود افزایش تهدیدات امنیتی در سالهای اخیر و تأکید مکرر مقامهای اقلیم کردستان بر ضرورت حفاظت از زیرساختهای حیاتی، اربیل همچنان از دستیابی به سامانههای مستقل دفاع هوایی محروم است. در حالی که تحولات اخیر مرتبط با حمله مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران، بار دیگر این خلأ امنیتی را آشکار کرد، مشکل اصلی اقلیم در عدم برخورداری از این سلاحها، موانع سیاسی و حقوقی پیچیدهای است که راه دستیابی به سامانههای پدافندی را مسدود کردهاند.
گزارش تازه بازرس کل وزارت دفاع آمریکا درباره عملیات «عزم راسخ» بار دیگر ضعف ساختاری اقلیم کردستان در حوزه دفاع هوایی را برجسته کرده است. این گزارش تأکید میکند که نیروهای پیشمرگه از توانایی کافی برای پوشش هوایی مناطق مختلف اقلیم برخوردار نیستند و زیرساختهای حیاتی، تأسیسات انرژی و مراکز حساس همچنان در برابر حملات موشکی و پهپادی آسیبپذیر باقی ماندهاند.
اما مشکل اصلی صرفاً کمبود تجهیزات نیست. اقلیم کردستان با محدودیتهای حقوقی و سیاسی متعددی روبهرو است که مانع از دستیابی آن به سامانههای دفاعی میشود.
نخستین مانع، جایگاه حقوقی اقلیم در ساختار عراق است. همانگونه که گزارش پل ایدون، در نشریه فوربز آمریکا اشاره میکند: «از آنجا که اقلیم کردستان یک کشور مستقل نیست، نمیتواند بدون مجوز بغداد هیچگونه تجهیزات نظامی پیشرفته، حتی سامانههای صرفاً دفاعی، را خریداری یا دریافت کند.»
این محدودیت باعث شده اربیل برخلاف بسیاری از بازیگران منطقهای نتواند مستقیماً برای تأمین نیازهای دفاعی خود وارد مذاکره یا قراردادهای تسلیحاتی شود و هرگونه تصمیم در این زمینه به موافقت دولت مرکزی عراق وابسته باشد.
در همین حال، اگرچه قانون بودجه دفاعی آمریکا در سال ۲۰۲۴ زمینه آموزش و تجهیز نیروهای عراقی و پیشمرگه برای مقابله با تهدیدات موشکی و پهپادی را فراهم کرده بود، اما تاکنون هیچ سامانه دفاع هوایی شناختهشدهای به نیروهای پیشمرگه تحویل داده نشده است.
بسیاری از ناظران دلیل این وضعیت را مخالفت و کارشکنی جریانهای سیاسی در بغداد میدانند؛ جریانهایی که از تقویت توان نظامی اقلیم استقبال نمیکنند و در سالهای گذشته بارها مانع پیشبرد طرحهای امنیتی مورد نیاز اربیل شدهاند.
عامل دیگر، ابهام درباره آینده حضور نظامی آمریکا در اقلیم است. سامانههای دفاعی مستقر در اربیل طی سالهای گذشته نقش مهمی در حفاظت از تأسیسات ائتلاف و تا حدی آسمان شهر ایفا کردهاند، اما برنامه خروج نیروهای ائتلاف تا سپتامبر ۲۰۲۶ این پرسش را مطرح کرده که پس از خروج احتمالی آمریکا، چه نهادی مسئول حفاظت از آسمان اقلیم خواهد بود.
در این میان، امید چندانی نیز به حمایت بغداد وجود ندارد. ایدون در گزارش خود تصریح میکند: «اقلیم کردستان قطعاً نمیتواند روی دولت مرکزی برای تأمین سامانههای دفاع هوایی پس از خروج ائتلاف حساب کند.»
این ارزیابی در شرایطی مطرح میشود که بغداد طی سالهای اخیر مسیر مستقلی را برای تقویت پدافند هوایی خود دنبال کرده و قراردادهایی با کره جنوبی و ترکیه برای خرید سامانههای دفاعی امضا کرده است. با این حال، نشانهای از برنامه دولت مرکزی برای استقرار این سامانهها در اقلیم یا واگذاری بخشی از آنها به نیروهای پیشمرگه دیده نمیشود.
این وضعیت بهویژه درباره حفاظت از زیرساختهای انرژی اقلیم اهمیت بیشتری پیدا میکند. میدان گازی کورمور و شبکه برق اقلیم نه تنها برای ساکنان منطقه، بلکه برای بخشی از نیازهای انرژی عراق نیز اهمیت راهبردی دارند. با وجود این، طرحهای پیشنهادی برای ایجاد سامانه دفاعی مشترک میان بغداد و اربیل تاکنون به مرحله اجرا نرسیدهاند.
در نتیجه، اقلیم کردستان امروز با یک پارادوکس امنیتی روبهرو است؛ از یک سو به دلیل جایگاه حقوقی خود امکان تأمین مستقل سامانههای دفاعی را ندارد و از سوی دیگر، هیچ تضمینی نیز وجود ندارد که دولت مرکزی عراق یا شرکای بینالمللی آن در آینده این خلأ را جبران کنند. به همین دلیل، مسئله پدافند هوایی همچنان یکی از مهمترین چالشهای امنیتی و راهبردی اقلیم کردستان باقی مانده است.
نظر شما