به گزارش کردپرس، نزدیک به یک ماه پس از توافق تاریخی میان «نیروهای دموکراتیک سوریه» و دولت انتقالی سوریه، روند اجرای مفاد آن وارد مرحله‌ای حساس شده است. اگرچه تحرکات میدانی و اداری سرعت گرفته، اما سرنوشت صدها هزار کرد آواره – به‌ویژه در عفرین – همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد.

این توافق که در روزهای ۲۹ و ۳۰ ژانویه میان نیروهای دموکراتیک سوریه تحت رهبری کردها و دولت انتقالی سوریه حاصل شد، شامل برقراری آتش‌بس، بازآرایی نیروها در  جزیره و کوبانی، ادغام ساختارهای نظامی و اداری، و تضمین بازگشت آوارگان است. اجرای آن تقریباً بلافاصله پس از آن که نشست‌های هماهنگی امنیتی در حسکه و قامشلو برگزار و نیروها در برخی مناطق کوبانی مستقر شدند، آغاز شد.

در دمشق نیز تحولی کم‌سابقه رخ داد: رئیس ستاد کل ارتش سوریه با هیأتی از SDF دیدار کرد و موضوع ادغام یگان‌های این نیرو در تیپ‌هایی از ارتش سوریه مورد بحث قرار گرفت؛ اقدامی که تا چند ماه پیش غیرقابل تصور بود.

در سطح اداری، انتصاب استاندار جدید حسکه و دیدارهای او با وزرای بهداشت و آموزش، نشانه‌ای از حرکت به‌سوی «عادی‌سازی نهادی» است. یکی از مهم‌ترین ابعاد این روند، صدور اجرای فرمان ریاست‌جمهوری شماره ۱۳ است که زبان کردی را به‌عنوان یک زبان ملی به رسمیت می‌شناسد و آموزش آن را در مدارس دولتی مجاز می‌داند. با این حال، ابهام درباره نحوه و میزان تدریس زبان کردی و امکان آموزش کامل به زبان مادری همچنان پابرجاست.

با وجود این پیشرفت‌ها، عفرین به شاخص اصلی موفقیت یا شکست توافق بدل شده است. این شهر که تا سال ۲۰۱۸ اکثریت قاطع جمعیت آن را کردها تشکیل می‌دادند، پس از عملیات نظامی ترکیه و استقرار گروه‌های مسلح مورد حمایت آنکارا، شاهد جابه‌جایی گسترده جمعیتی شد. اکنون هزاران خانواده کرد آواره در شمال‌شرق سوریه در انتظار بازگشت هستند.

در روزهای اخیر، هیأتی مشترک از نیروهای امنیت داخلی حسکه و حلب به همراه نیروهای آسایش از عفرین، محله‌های شیخ مقصود و اشرفیه در حلب و نیز رقه بازدید کرده‌اند. هدف اعلام‌شده این بازدیدها، ارزیابی شرایط امنیتی و خدماتی و فراهم‌سازی زمینه بازگشت آوارگان است. همچنین کمیته‌ای مشترک برای پیگیری وضعیت کردهای رقه تشکیل شده است.

با این حال، چالش‌های اساسی از جمله: بازگشت گسترده آوارگان به عفرین، تل‌ابیض (گره‌سپی) و سری‌کانی، روند ادغام کامل نیروهای نظامی در ساختار رسمی ارتش، ادغام جامع نهادهای اداری و محاصره کوبانی و حضور گروه‌های مورد حمایت ترکیه در اطراف آن همچنان پابرجاست.

کوبانی که هماهنگی‌های امنیتی در مورد انجام شده، اما اجرای میدانی هنوز محدود است، به آزمون تنش‌آمیز این توافق تبدیل شده است. استمرار حضور گروه‌های مسلح مورد حمایت ترکیه در عفرین و پیرامون کوبانی، مهم‌ترین عامل تضعیف تعهدات اصلی توافق به‌شمار می‌رود.

در مجموع، توافق میان نیروهای تحت امر کردها و دمشق یکی از مهم‌ترین تحولات سیاسی شمال سوریه پس از سقوط حکومت بشار اسد محسوب می‌شود. برای جامعه کرد، این توافق می‌تواند مسیر به رسمیت شناخته شدن حقوق سیاسی، ادغام نهادها و بازگشت آوارگان را هموار کند. با این حال، سطح اعتماد عمومی به اجرای عملی تعهدات از سوی دولت انتقالی پایین است و نگرانی از تضعیف دستاوردهای خودگردانی یا بازگشت خشونت همچنان وجود دارد.

در هفته‌های پیش‌رو مشخص خواهد شد که آیا این هیأت‌های مشترک و کمیته‌های اجرایی می‌توانند بازگشت واقعی و پایدار به عفرین را تضمین کنند یا خیر. عفرین اکنون به معیار نهایی سنجش دوام این توافق بدل شده است.

نشریه آمارجی